Teknik İndikatörler

Teknik indikatörler, bir takım matematik hesaplarla işlenmiş, geçmişteki piyasalara ait istatistiki verilerin sonuçlarıdır. FOREX piyasalarındaki eğilimlerin devamını veya tersine dönmesini öngörmek için şimdiye kadar değinilen grafiklerle beraber yoğun bir şekilde başvurulan teknik indikatörler iki gruba ayrılır: eğilimi takip eden indikatörler ve osilatörler.

Eğilimi takip eden indikatörler mevcut bir eğilimin yönünü ve kuvvetini yansıtır. Eğilimi takip eden indikatörler mevcut bir eğilimin ivmesinin kuvvetli olduğunu gösterdiğinde yatırımcılar piyasaya girebilir. En yaygın olarak kullanılan indikatörler: “Hareketli Ortalama” (moving averages) ve “Bollinger Bantları” (Bollinger Bands), “Hareketli Ortalama Aralığı” (Moving Averages Envelopes”).

Osilatör (“dalgalanma”, “titreşim”), alıcıların veya satıcıların fazlasıyla çoğunlukta olduğunu olduğunu gösteren, iki uç değerin arasında meydana gelen inidkatörlerdir. Osilatörün değeri üst seviyeye yaklaşırsa piyasa alıcılara boğulmuştur, alt seviyeye yaklaşırsa piyasa satıcılara boğulmuştur.
Bunun sonucu olarak yatırımcılar genellikle, piyasanın alıcılara boğulduğu zaman satışa geçer, çünkü fiyatlar böyle bir piyasada kısa zaman sonra düşüşe geçecek. Bunun tersindeyse yatırımcılar, piyasanın satıcılara boğulduğu zaman alıma geçer, çünkü fiyatlar kısa bir süre sonra yükselişe geçer. En yaygın osilatörler: İzafi Güç Endeksi (“Relative Strength Index”; RSI), Hareketli Ortalama Kesen Farkı (“Moving Average Convergence Difference”; MACD), “İvmeler” (“Momentum”), ve Stochastics (Stokastiks).

Yukarıda bahsolunan indikatörlere teknik açıdan değinmek bu web sitesinin amacını aşacağından dolayı indikatörlerin bazılarını çok kısa olarak tanıtmakla yetinilecektir.

Hareketli Ortalama

Hareketli Ortalama, bir döviz çiftinin belirlenmiş bir süre içindeki ortalama değeridir. Örneğin; 10 günlük Hareketli Ortalama’yı hesaplamak için son 10 günün kapanış fiyatları toplanacak ve 10′a bölünecek. Buna “Basit Hareketli Ortalama” (“Simple Moving Average”; SMA) denir.

En yaygın olara kullanılan Hareketli Ortalamalar 5, 10, 20, 50 ve 100 günlüktür. Süre ne kadar kısa seçilirse indikatör o kadar hassastır ve o kadar çabuk tepki verir. Süre ne kadar uzunsa indikatör o kadar yumuşaktır. Uzun bir süre üzerinde hesaplanan Hareketli Ortalama daha güvenilir neticeler sağlar.

Hareketli Ortalamaları eğilimin genel yönünü gösterir. Yukarıda göründüğü gibi; seçilen süre ne kadar kısaysa Hareketli Ortalama güncel fiyatlara o kadar yakındır.

Genel olarak, uzun vadeli bir Hareketli Ortalama’yı geçip onun üstünde kalan kısa vadeli bir Hareketli Ortalama yükselen bir eğilim teyit eder. Bunun tersinde, uzun vadeli Hareketli Ortalama’yı geçip onun altında kalan kısa vadeli Hareketli Ortalama alçalan eğilimi teyit eder. Hareketli Ortalamalar’ın kesişmesi bu anlamda bir sinyal olarak kabul edilir.

Hareketli Ortalamalar destek veya direnç çizgisi olarak da kullanılır.
Hareketli Ortalamalar kuvvetli eğilimi olan piyasalarda sağlıkla kullanılır. Belirgin bir eğilimi olmayan piyasalarda Hareketli Ortalamalar’ın oluşturacağı fazlasıyla kesişme noktaları yatırımcıya yanlış sinyal verir.

Bollinger Bantları

Bollinger Bantları 1980li yıllarının başında John Bollinger tarafından yaratılmıştı. Bantların teorisi basittir ve uygulanması Hareket Ortalamalarına benzer. Bollinger Bantları üç çizgili bir takımdan oluşur:
- Orta Bollinger Bandı = 20 günlük Hareket Ortalaması
- Üst Bollinger Bandı = Orta Bollinger Bandı + 2 x 20 günlük standart sapma
- Alt Bollinger Bandı = Orta Bollinger Bandı – 2 x 20 günlük standart sapma

Bollinger Bantları daha çok belirli bir eğilimi olmayan, konsolide piyasalarda kullanılır. Bollinger Bantları eğilimli piyasalarda kullanılmamalı çünkü yanlış netice verirler. Fiyatlar Üst Bollinger Bandı’na yaklaştığında piyasa satıcılara boğulmakta ve piyasa yönünün değişmesi muhtemeldir.

İzafi Güç Endeksi

İzafi Güç Endeksi (RSI), belli bir süre içerisindeki bütün yükselen hareketlerin güçü ile bütün alçalan hareketlerin gücünün arasındaki ilişkiyi ölçer.

İzafi Güç Endeksi’nin formülü:
- RSI = 100 – [100/(1+RS)]
- RS = n günün üst kapanışlarının (mavi mum) ortalaması / n günün alt kapanışlarının (kırmızı mum) ortalaması

RSI’nin en yaygın süresi 14 gündür, fakat yatırımcılar tercih ettikleri süreyi serbestçe seçebilirler. Konsolide piyasalarda iyi netice veren en yaygın osilatörlerin biridir.

Yukarıdaki formüldeki RS 1′se n günün üst kapanışlarının ortalaması, n günün alt kapanışlarının ortalamasıyla eşittir ve RSI böylece 50 olur. Bu durumda piyasadaki yükselen güçlerle alçalan güçler eşittir. RSI > 50 ise yükselen güçler alçalan güçlerden daha büyüktür. RSI < 50 ise alçalan güçler yükselen güçlerden daha büyüktür. RSI > 70 ise piyasa alıcılara boğulmuştur ve fiyatlar muhtemelen düşüşe geçecektir. RSI <30 ise piyasa satıcılara boğulmuştur ve fiyatlar muhtemelen yükselmeye başlayacaktır.

İvme İndikatörü

İvme indikatörü (“Momentum Index), bir döviz çiftinin değer değiştirme hızını ölçmektedir.

İvme = V – Vn

V = son kapanış fiyatı
Vn = geçmişteki n süresinindeki kaoanış fiyatı

Kapanış fiyatında bir değişiklik yoksa İvme 0 olur. Bu değer osilatörün orta çizgisini oluşturur. Kapanış fiyatları yükselmişse İvme 0′dan daha yüksek olur ve kapanış fiyatlarında düşüş meydana gelmişse İvme değeri negatif olur. En yaygın süre yine 14 gündür, ama yatırımcılar yine istedikleri süreyi seçebilirler. İvme çizgisi üst kenarına yaklaşırsa alıcılar piyasaya fazla yüklenmiş ve fiyatın düşüşe geçemesi beklenebilir. İvme çizgisi alt kenara yaklaşırsa satıcılar piyasaya fazla yüklenmiş ve fiyatın yükselmesi beklenebilir. İvme indikatörünün sabitlenmiş değerleri olmadığı için üst ve alt kenarlarının değersel anlamı değişkendir ve yatırımcılar dövizlere gör farklı kenar değerleri belirleyebilir.
Fiyat grafiğindeki eğilim çizgisiyle İvme indikatörünün eğilim çizgisinin birbirine ters açıda durması piyasanın zayıflayacağını veya fiyatların yön değiştireceğini gösterebilir.
İvme indikatöründeki çizginin ortadaki sıfır değerli hattı geçmesi genel eğilimin yön değiştirdiğini veya değiştireceğini gösterir. Çizginin sıfır hattını aşağıdan yukarıya geçmesi, alım sinyali olarak kabul edilir. Bubu tersiyse satış sinyali olarak kabul edilir.

Dikdörtgenler

Dikdörtgenler farkedilmesi kolay bir şekil. Bu şekil temelinde yan yönü olan, yani belli bir yönü olmayan, iki çizgi arasında yükselip alçalan, konsolide bir piyasayı gösterir. Dikdörtgen şeklinden sonraki gelişme genelde piyasanın daha önceki genel eğilimi doğrultusunda devam eder.

Aşağıdaki grafiği bir önceki takoz alt menüsünden tanırsınız. Mayıs 2004 – Ekim 2004 süresi boyunca konsolide olan EUR/USD piyasasını gösterir. Bu grafikte daha önce çizilmiş olan yükselen takozun bir sonraki döneminde bu sefer dikdörtgen şekli çizildi. EUR/USD’nin fiyatı 2002 başından beri yükselen bir eğilim içindeydi. Şubat 2004′te piyasa geriledi ve takoz şeklindeki konsolide süreçten sonra aşağıda dikdörtgenle gösterilen konsolide sürecine girdi; EUR/USD beş aylık bir sure için 1,1970 ile 1,2460 arasında işlem gördü. Fiyat direnç çizgisini nihayetinde Ekim ortasında 1,2460′da kırdı ve 2004 sonunda 1,3660′lık tarihi tavanına kadar yükselen eğilimine devam etti. Dikdörtgen şeklindeki konsolide dönem, piyasanın daha önceki genel yönüne devam edip o tarihi tavana ulaşmasına zemin hazırladı.

Takozlar

Takozlar hem yükselen hem de alçalan piyasalarda fiyatın ani bir hareketin habercisi olabilir. Aslında daha önce gösterilen üçgenlerin bir çeşidi olan takozlar aynı üçgenler gibi uygulanır ve değerlendirilir.

Aşağıdaki USD/JPY grafiği 2003 yılnın sonunda alçalan bir takoz göstermektedir. Takoz başlamadan hemen önce alçalan eğilimi teyit eden oldukça kuvvetli bir düşüş yaşandı. Fiyalar sonra azalan bir hacimle düşmeye devam etti. 2004 Şubat başında fiyat takozun üst çizgisini kırdı ve 112,00′de tavan yaptı.

Aşağıdaki grafik yükselen bir takoz gösterir. EUR/USD fiyatı Mart 2004′ten Ekim 2004′e kadar konsolide oldu. Ekim ayında takozun direnç çizgisi 1,2550′de kırıldı ve fiyat yükselmeye devam etti. Fiyatlar çizgilerden birini genel olarak takozun yönü doğrultusunda kırar. Buna rağmen takozlar bir konsolidasyon şeklidir ve piyasanın ondan sonra nereye gideceğine yönelik kesin sinyal vermez.

Bayraklar

Bayraklar, hızlı hareket eden bir eğilim içerisinde yeralan, çok kısa konsolide süreleridir. Bayraklar neredeyse dikey olan ani bir piyasa hareketiyle başlar ve piyasanın genel istikametinin tersine konsolidasyon gösterir. Bu şekil genel eğilim yönünün tersine düşen bir yönde olan iki parallel çizgiden oluşur.

Aşağıdaki grafikte resmedilen EUR/USD çifti Mart 2005′ten beri alçalan bir eğilime girdi. Mayıs sonunda fiyat birden daldı ve piyasa sonra bayrak şeklini meydana getiren konsolide devrine girdi. Bayrağın yönünün piyasanın daha önceki genel yönünün tersine olduğuna dikkat ediniz. Fiyatın Eylül başında bayrağın altına düşmesiyle piyasa toparladı ve eski yönüne devam etti.

Fiyat çizgisi, bayrak çizgilerini neredeyse istisnasız olarak önceki yönü doğrultusunda kırar ve bir kere kırdıktan sonra genellikle kararlılıkla eğilimine devam eder.

Ücgenler

Belirli bir eğilim içerisinde piyasanın konsolide olup fiyatın esas eğilimine devam etmesiyle oluşan şekillere “devam şekli” denir. Yaygın olan birkaç tane devam şekli mevcuttur ve hepsi aynı basit kurallara tabidir:

- Destek veya direnç seviyesine ulaşana kadar fiyat yönünü kararlılıkla takip eder;
- Fiyat bir müddet için konsolide olur ve böylece bir “devam şekli”ni oluşturur;
- Fiyatın destek veya direnç seviyesini kırması piyasanın bir önceki eğilimi doğrultusunda devam edeceğini işaretlemiş olur.

Bu alt bölümde devam şekillerine üçgenlerle başlanıp müteakip alt bölümlerde diğerlerine değinilecektir.

Üçgenler

Üçgenler birleşen eğilim çizgilerinden meydana gelmesi şu iki sonucu doğurur:

1. İki çizgi birleştiğine göre piyasanın hareketliliği çizgilerin doğrultusunda azalmaktadır, dolayısıyla ani bir çıkış veya iniş beklentisinde olunmalı.
2. Üçgen çizgilerinin biri kırıldığı zaman piyasanın aynı yönde devam etmesi beklenebilir.

Üçgenler üç ana tipe ayrılır: yükselen, alçalan ve simetrik üçgenler.

Alçalan Üçgenler

Alçalan üçgenler, yukarıdan aşağıya doğru inen hipotenüslü konsolidasyon bölgeleridir. Hipotenüsün altında yatay olarak kuvvetli bir eğilim çizgisi bulunur. Bu eğilim çizgisinin aşağıya doğru kırılması genel olarak satıcıların piyasaya hakim pozisyona geçtiğine dair bir ipucudur; dolayısıyla satışa geçmek iyi bir karar olabilir. Buna göre alçalan bir üçgen, genellikle alçalan piyasalarda meydana gelir ve alçalan eğilimin devam edeceğini gösterir.

Yükselen Üçgenler

Her halde tahmin ettiğiniz gibi yükselen üçgenler genellikle yükselen eğilimler sırasında meydana gelir ve yükselen eğilimin devam edeceğini işaret eder. Zamanla yükselen hipotenüsün üstünde yatırımcıların önemli bir direnç seviyesi olarak izledikleri, kuvvetli yatay bir eğilim çizgisi mevcut. Bu direnç çizgisinin yukarıya doğru kırılması alıcıların piyasaya hakimiyet kazandığına dair bir işaret ve alıma geçmek için bir sinyal olabilir.

Aşağıdaki grafikte USD/CHF çifti önemli ekonomik bir haberin yayınlanmasına kadar beş gün içerisinde alçalan bir üçgen oluşturdu. Fiyat, direnç seviyesini 1,2545′te üç kere deyip dördüncüsünde seviyeyi kırmayı başardı. Hipotenüs tarafında alım ivmesi destek seviyesini yukarıya ittirdi ve yükselen üçgen böylece oluştu. Daha önceden beklenen önemli ekonomik haberi yayınlandığında fiyatlar güç kazandı ve direnç çizgisinin üzerine fırladı.

Alçalan ve yükselen üçgenler piyasadaki yatırımcıların psikolojisini yansıtır. Fırlamadan önceki sürede yatırımcılar fiyatların hangi yönde gelişeceği konusunda çekimserdir. Bu yüzden gitgide yükselen bir dikkatle yatırım yaptıkları, gitgide daralan fiyat derinliğinde belli olur. Fiyatın hangi yönde devam edeceği belli olunca piyasayı takip ederek yatırım yapanların piyasaya girmesi yukarıda görünen fiyat fırlamasını meydana getirir.

Simetrik Üçgenler

Simetrik üçgenler aynı açılarla birbirine doğru hareket edip birleşen iki eşit çizgiden meydana gelir. Simetrik üçgenler her hangi bir yön tercihi yansıtmaz. Sonuç olarak simetrik üçgenler genel eğilimin original yönde devamına yönelik bir işaret olarak algılanmalıdır.

Aşağidaki grafikte USD/CHF çifti altı aylık bir sürede büyük bir simetrik üçgen oluşturduktan sonra direnç seviyesini yukarıya doğru, yani genel istikamette kırdı. Fiyatın hangi çizgiyi kıracağını öngörmek zordu. Yatırımcılar böyle bir durumda eğilimin genel yönünü nazara alıp o doğrultuda yatırım yapabilir.

Sonraki yazılar »