Leverage (Kaldıraç Etkisi)

FOREX piyasalarına online hizmetlerinden yararlanan yatırımcıların karşısına çıkan en önemli özellik, İngilizcede “leverage” denilen kaldıraç etkisi. Kaldıraç etkisi, yatırımcının yatırdığı para miktarının bir nevi kapora olarak kabul edilip bu “kapora”yla kendisinden daha büyük işlemlerin gerçekleştirilmesi anlamına geliyor.

Bu yöntem yeni bir yöntem değildir ve sadece online hizmetlerine özgün değildir. Yüz yıl aşkın bir tarihçesi olan kaldıraç etkisi emtia borsalarında gerçekleşen işlemlerde uygulandığı gibi FOREX bankalararası piyasalarda da uygulanmaktadır.

Kaldıraç etkisinden yararlandığınızda bir işlem için kullandğınız paradan daha yüksek değerde olan bir ürün miktarını ya da bir döviz miktarını bağlamış olursunuz.

Örnek 1

Kaldıraç etkisi kullanılmadığı zaman örneğin 1.300 Dolar’ınızla kabaca 1.000 Euro satınalabilirsiniz. Doların, Euro’nun karşısında uğrayacağı kazancı veya kaybı sizin kayıp veya kazancınızdır. Euro değerlendikten sonra elinizdeki 1.000 Euro’yla mesela 1.320 Dolar alacaksınız ve böylece (kur farklarını gözardı etsek) 20 USD, yani % 1,54 kazanç sağlamış olursunuz.

Kaldıraç etkisiyle elinizdeki 1.300 Dolar’la 1.000 Euro satınalacağınıza belli bir oranda bir miktar Euro’yu adınıza bağlıyorsunuz, ayırtıyorsunuz veya rezerve ediyorsunuz. Kaldıraç etkisi 1:10, 1:50 veya 1:100 gibi şekillerde ifade edilir. Buna göre 1:10, yatırdığınız miktarın on mislini bağlıyorsunuz.

Yukarıdaki örneğimize sadık kalarak elinizdeki 1.300 USD’yle 1.000 EUR satınalacağınıza 10.000 EUR bağlamış olursunuz. 1 EUR 1,32 USD’ye çıktığında Euro’nuzu satarsanız 20 USD x 10 = 200 kar etmiş olursunuz, yani % 15,40. Bunun tersi olarak da icabında 20 USD kaybedeceğinize 200 USD kaybetmiş olursunuz.

Buradaki örneğimiz basitleştirilmiş bir örnektir, çünkü FOREX piyasalarında nazara alınan kur değişimler virgülden sonraki ikinci haneyle değil, üçüncü veya dörtüncü haneyle ifade edilir.

Bankalararası FOREX piyasalarında 1:4, 1:5 veya en fazla 1:10 kaldıraç etkisi kullanılırken FOREX Internet platformlarındaki kaldıraç etkisi genellikle 1:50, 1:100, 1:200 ve hatta 1:400 oranlarına kadar çıkabilir.

Örnek 2

1:100 kaldıraç etkisiyle, alış fiyatıyla satış fiyatının arasındaki kur makasından arındırılmış, daha gerçekçi bir örnek verelim.
Diyelim 1,3000 USD değerinde olan EUR, 1,3011′e çıktı.
Kaldıraç etkisini kullanmadan elinizdeki 1.300 USD’yle 1.000 EUR’yu satınalabilirsiniz ve o 1.000 EUR’yla sonra 1.301,10 USD alırsınız.
Bu işlemden elde ettiğiniz kar 1,10 USD değerindedir, yani % 0,085 kar elde etmiş olursunuz.
1:100′lük kaldıraç etkisini seçerseniz elinizdeki 1.300 USD’yle 100.000 EUR bağlamış olursunuz. EUR, 1,3011 USD değerine çıktığında Euro’nuzu satarsanız 130.110 USD alırsınız ve 110 USD kar elde edersiniz. 110 USD kar, bu işlem için yatırdığınız 1.300 USD’nin % 8,5′idir. 1:200′lük bir kaldıraç etkisi kullansaydınız kazancınız % 17 olurdu.

Yukarıdaki örneklerimizde hep kardan bahsettik. Aynı oran ve miktarda zarar da oluşabilir tabii. Dolayısıyla, kaldıraç etkisi kazanma şansları artırdığı kadar kaybetme şanslarını da artırır. İşte bu yüzden yatırımcının piyasayı iyi takip etmesi gerekir, analiz yöntemlerini iyi bilmesi, psikolojik baskıya yenik düşüp yanlış karar vermemesi ve hırsının kurbanı olmaması gerekir.

Bir başka bakış açısı: 1:100′lük bir kaldıraç etkisi seçtiğinizde bağlamış olduğunuz ticari hacimin sadece % 1′ini yatırmanız, yani risk etmeniz gerekir. Aldığınız döviz % 1 değer kazanırsa siz de yatırdığınız paranın % 100′ünü kazanmış olursunuz; ya da, aldığınız döviz % 1 değer kaybederse siz de yatırdığınız paranın % 100′ünü kaybetmiş olursunuz.

Cazibesi kadar riski de yüksek bir yöntemdir!

Riskinizi Nasıl Sınırlandırabilirsiniz?

Emtia borsalarında işlem yapan bir sürü insan inanılmaz servetlere kavuşurken bir sürü insan da çok ocak söndürdü. Ancak, FOREX piyasalarında online yatırım yaptığınız zaman olası zararlarınızı önceden alacağınız tedbirlerle sınırlandırabilirsiniz.
Aldığınız döviz, diyelim % 3 değer kaybettiyse ve siz 1:100′lük kaldıraç etkisi kullandıysanız yatırmış olduğunuz paranın 3 mislini kaybedesiniz.
Böyle bir durum FOREX Internet platformu işleten şirket için de bir risk tabii, çünkü bu parayı sizden nasıl tahsil edecek?!
Bu yüzden bütün FOREX Internet şirketleri otomatik bir sistem uygular: Bir yatırımda veya yatırımlarınızın toplamındaki zararınız hesabınızdaki serbest bakiyeye (bir işlem için kullanmadığınız paraya) ulaştığında zarar eden yatırımınız veya zarar eden bütün yatırımlarınız sistem tarafından otomatikman durdurulup kapatılır ve sıfır bakiyeli hesabınız size kalır.
Yatırımlarınızda meydana gelebilecek zararları karşılamak için hesabınızda kalan serbest bakiyeye marj, veya İngilizcede “margin” denilir. Bu yüzden kaldıraç etkisi kullanılan işlemlere İngilizcede “margin trading” de denilmektedir.

Bu yöntem sizi paranızdan daha fazlasını kaybetmenizi önler ve şirketi de alacaklarını tahsilat derdinden kurtarır.
Ama kazanç uğruna illaki bütün paralarınızı kaybetmek zorunda değilsiniz, çünkü yatırımlarınızı koruyabilecek bir yöntem daha var: şarta bağlı emir.

Şarta bağlı emir yatırım sırasında verilir. Önemli olan iki tür şarta bağlı emir var: “take profit” ve “stop loss” emirleri, yani “karımı topla” ve “zararımı durdur” emri. Bir döviz çiftinin değeri sizin belirleyeceğiniz bir değere yükseldiğinde “take profit” emriyle işleminiz ayrı bir müdahalenizi gerektirmeksizin otomatik olarak kapatılır ve yatırıma bağlanmış olan paranız şirket nezdindeki hesabınıza virman edilir. “Stop loss” emriyse bir döviz çiftinin sizin tarafınızdan önceden belirlenmiş olan değere düşmesiyle otomatikman devreye girer ve o pozisyonunuz kapatılıp serbest kalan bakiyeniz şirket nezdindeki hesabınıza yatırılır.

“Take profit” veya “stop loss” emirlerinin değer sınırlarını belirlemek sizin elinizdedir, o sınırları göğüsleyebileceğiniz veya göğüslemek istediğiniz riske göre ayarlayabilirsiniz. FOREX piyasaları hızlı bir şekilde hareket ettikleri için dar kapsamlı “take profit” veya “stop loss” emri kullanırsanız pozisyonlarınız sık sık otomatik olarak kapatılır; emirlerinizin sınırlarını alış fiyatıyla satış fiyatı arasındaki kur makası kadar dar veya daha da dar seçerseniz elde ettiğiniz kar, kur makasını karşılayamayacaktır.

FOREX piyasalarına online yatırım yapmadan evvel daha önce de söylediğimiz gibi bir deneme hesabı açın ve kendinize alıştırma yapın!