FOREX Piyasalarında Yatırım Araçları

FOREX piyasalarında farklı yatırım araçlarından yararlanmak mümkündür.

FOREX’te Spot ile Futures Arasındaki Fark

Futures işlemleri genellikle üç aylık vadeli sözleşmelere dayanarak yapılmaktadır. Onun karşısında spot işlemleri iki gün vadeli nakit teslim işlemidir. Futures piyasaları risk sınırlandırması ve spekülasyon amaçlı olarak ortaya çıkmışken spot piyasaların maksadı nakit döviz teslimatıdır. Spot işlemlerinin iki gün vadeli olmasının sebebi, nakit parayı teslim edecek olan kimselere fiziki nakil ve teslim süreci için makul bir sürenin tanınmasıdır. Bir FOREX spot işleminden sonra iki gün içerisinde teslim yükümlülüğü teorik olarak geçerliliğini korurken bu özellik fiili olarak artık kullanılmamaktadır. FOREX piyasalarında her gün saat 17′de bütün spot pozisyonları kapatılır ve hemen ardından tekrar acılır. İki günlük teslim süresi böylece her açıldığında tekrardan açılır ve fiili teslimat yükümlülüğü fiilen ortadan kalkmış olur. Örneğin; Pazartesi günü yapılan bir spot işlemin teslim tarihi Çarşamba günüdür. Bu pozisyon Pazartesi saat 17′de kapatılıp hemen açıldığında yeni bir pozisyon haline gelir ve yeni teslim tarihi Perşembe günü olur. Yatırımcı elindeki pozisyonu günlük olarak tekrarlanan bu kapatma/açma sayesinden süresiz olarak elinde tutabilir.

Futures’le spot arasında bir başka önemli fark faiz kredilendirilmesidir. FOREX piyasalarında işlem gören bütün para birimlerinin kendine özgü bir faiz oranı var; mesela US Doların faiz oranı ABD Bankalararası Faiz Oranı’dır (Federal Funds Rate). Bu faiz bütün pozisyonlara her gün eklenir, FOREX piyasaları açıl olsun veya olmasın; paranın tatili yok. Futures’de bu faiz, futures sözleşmesinin bedelinin içindedir. Ancak spot piyasalarda faiz değerleri fiyatlara yansıtılmaz, çünkü spot piyasası vadesi olan bir sözleşme piyasası değil, nakit piyasasıdır. Dolayısıyla faizi hesaplara yansıtmak için farklı bir yönteme ihtiyaç var ve bir çok kuruluş bu soruna cevap veren bir yöntem yarattı. En yaygın yöntem, faizlerin pozisyonları kapatıp açma sırasında hesaplara yansıtılmasıdır. İşlemlerini faiz hesaplarından etkilenmeden yapmayı tercih eden günlük işlem yapanlar (“day-trader)” bu durumdan şöyle yararlanır: Faizlerin hesaplara tam saat 17′de, yani pozisyonların kapatılıp açıldığı bir piyasada yeni bir pozisyonu saat 17:01′de açıp ertesi gün saat 16:49′da kapatırsanız hesaba hiç bir faiz işlenmez. Tersine de bir günde saat 16:49′da açılıp saat 17:01′de, yani iki dakika sonra kapatılan bir pozisyona bir günlük faiz işlenir.

Spot: Spot işlemi, iki günlük süresi olan bir işlemdir. Bu işlem iki para cinsinin birbiriyle değişmesidir. Faiz getirizi ve maliyeti olmayan, en kısa süreli bu işlem bir kontrat işleminden ziyade bir nakit işlemidir. FOREX piyasalarında işlem hacmi açısından büyük farkla en büyük paya sahiptir.

Forward İşlemleri (Vadeli İşlem): Döviz, menkul kıymet veya emtiaların ileri bir tarihte teslimi kaydıyla bugünden yapılan sözleşmelerle (forward sözleşme) alınıp satılması vadeli alım/satım (forward işlem), bu tür işlemlerin oluşturduğu piyasa vadeli işlem piyasası (forward market), işlem fiyatı ise vadeli teslim fiyatı (forward fiyat) olarak bilinmektedir. Vadeli işlemlerin süresi birkaç günden birkaç yıla kadar değişebilmektedir. Bununla birlikte uygulamada vadeler genellikle kısa olmaktadır. Forward sözleşmeler, spekülasyon ve risk yönetimi amaçları için kullanılmaktadır. Forward sözleşmesindeki teslim tarihi geldiği zaman sözleşmedeki para birimleri o günkü piyasa fiyatına bakılmaksızın önceden anlaşıldığı değerden el değişir.

Futures: Para birimlerini belli bir tarihte ve belli bir fiyattan alma veya satma sözleşmeleridir. Futures işlemleri forward kontratlardan ayıran en büyük özellik standartları önceden belirli kontratlar olması ve bu tip işlemler için kurulan özel borsalarda işlem görmeleridir. Ortalama kontrat süresi üç aydır ve kontratlar genellikle faiz de içerir.

Swap: Para swap’ı olarak da adlandırılan sabit faizli döviz swap’ı, farklı para birimlerinden oluşan iki ayrı anaparanın; vade tarihinde, orijinal birimleri ve önceden üzerinde anlaşılmış bir kur üzerinden geri ödenmek üzere birbirleriyle değiştirildiği swap çeşididir. Bir başka ifadeyle para swap’larında taraflar, farklı döviz cinslerinden fakat spot kur üzerinden birbirine eşit değerde ve her biri sabit faiz üzerinden mutabık kalınmış anapara borçlanmasına giderler. Bu tür swap’larda taraflar birbirlerine hem spot hem de forward vadede anapara ödemesinde bulunurlar. Swap , işlemi bir kontrat işlemi değildir ve borsalarda yapılmaz.

Options: Satın alana hiçbir taahhüde girmeden belirli tutardaki spesifik bir para birimi üzerinde anlaşılan fiyattan, belirli bir süre içinde veya belirlenen bir vade tarihinde almak veya satmak hakkını veren sözleşmelerdir. Opsiyon satın alan taraf satma veya satın alma hakkını satın almakta, ancak bu konuda herhangi bir taahhüde girmemekte, bunun için ise peşinen kapora mahiyetinde bir komisyon ödemektedir. FOREX Options piyasası, dünyanın en derin, en büyük ve en likit options piyasasıdır.

Spekülasyon

Spekülatörler ve onaların para cinslerinin değer yitirmesine ve ulusal ekonomilere etkileri hakkında sürekli olarak çekişmeli ve zıt görüşler belirtilmektedir. Milton Friedman gibi bir çok economist spekülatörlerin, risk sınırlandırmayı amaçlayan fon yöneticilerine piyasa yaratarak önemli bir görev üstlendiklerini savunur. Piyasalarda risk her zaman mevcuttur ve risk, yokedilemez. Biriler risklerini sınırlandırmak isterse bu risklerin başkası tarafından üstlenmesi gerekir ve spekülatörler, işte bu riski üstlenir.Gregory Millman, spekülatörleri, uluslararası anlaşmaların uygulanmasını zorlayan ve ulusal ekonomik dengelerin ekonomik gerekleri doğrultusunda koruyan, ekonomik “kanunları” öngören bir piyasa gücü olarak görür.

Gregory Millman’a göre; ülkeler sürdürülemez finansal “balon”lar yaratabilir veya ekonomilerine başka şekillerde zarar veren önlemler alabilir. Böyle durumlarda spekülatörler, zaten önlenemeyecek olan olumsuz bir gelişmenin hızlanmasını ve böylece zararının daha az olmasını ve zararların düzeltilmesinin daha kolay olacağını sağlamaktadırlar. Malezya Ringgiti’nin 1997 yılında değer yitirmesine sebep verdiği için George Soros’u ve başka spekülatörleri suçlayan Malezya eski başbakanı Mahathir Mohamad’ı, bu tür suçlamalarla sadece dikkatleri kendi ekonomik ve siyasi hatalarından kaynaklanan sorumluluğundan başkaların üzerine çekmeye çalışan insan olarak görülmektedir.

Büyük hedge fonları ve likiditesi yüksek başka kuruluşlar profesyonel spekülatörlerin ana grubunu oluşturur. Küçük şahsi spekülatörlerin piyasalar üzerine hissedilir bir etkisi genellikle yoktur.

Bunun tersine Joseph Stiglitz gibi başka ekonomistler bu tür argumanların daha çok politik nedenlere ve serbest piyasa ekonomisinin ilkelerine dayandığını savunur.

Spread (Kur Makası)

Daha önce “FOREX Piyasaları – FOREX Perakende Piyasası” bölümünde kısaca değinilen “spread”, bir dövizin alış (“ask”, “buy”) fiyatıyla satış (“bid”, “sell”) fiyatının arasındaki değer farkıdır, yani kur farkı veya kur makası dediğimiz rakam. Orneğin; EUR/USD 1,2881/1,2884 diye bir fiyat teklifini gördüğünüzde bir Euro’nun satış fiyatı 1,2881 US Doları’dır, 1,2884 de alış fiyatıdır. Spread, ikisinin arasındaki fark, yani 0,0003 US Doları, işlemin maliyetini oluşturmaktadır. Bir yatırımcı 1,2884′e alım yapıp hemen satarsa 0,0003 USD (3 pip; onbinde üç) zarar etmiş olur. Yatırımcının zarar etmemesi için piyasanın 3 pip yükselmesini beklemesi gerekir.

Spread, işlemi icra eden şirkete ve ticaretin taraftarlarına göre FOREX piyasalarında çok değişebilir. Bankalararası FOREX piyasalarında genellikle 1 – 2 pip seviyelerindeyken bu rakam bankaların kendi müşterileriyle yaptıkları alışverişte 30 – 40 pip’e (binde üç – binde dört) çıkabilir. Turistik bölgeler veya hava alanlarındaki döviz bürolarında kur farkı bazen 400 – 600 pip’e (yüzde 4 – 6) kadar çıkar ki, buna da artık kazık denir.

Yatırımcı için mümkün olduğu kadar düşük kur farkıyla işlem olanaklarını bulması önemlidir; ancak, ortalama kur farklarının çok altında kalan kur farkları da şüphe uyandırıcıdır. Kur farkları, FOREX şirketlerinin ana gelir kaynağıdır ve bir şirket masraflarını karşılayamayacak kadar az kazanırsa o şirketin hizmetlerinde gizli başka masraflar olabilir veya böyle bir şirket sağlam bir mali temele sahip değildir ve böylece yatırımcı için güvenilir olmaktan çıkar.

Dikkat edilmesi geren bir başka konu bazı FOREX şirketlerinin piyasa hareketlendiğı zaman kur makasını açmasıdır ve haliyle yatırımın maliyeti böylece artar. Örneğin; ekonomik bir göstergenin beklenenin tersine gelişmesi alıcı veya satıcıların piyasaya hücum etmesine sebep verebilir. FOREX şirketleri bu durumda alıcıyla satıcı dengesini tekrardan tesis etmesi için kur makasını artırabilir. Onun için ciddi yatırımcılara, hizmetlerinden yararlandığı FOREX şirketlerinin bu konudaki uygulamalarını sormaları tavsiye edilir. Genel olarak piyasadaki iş hacmi nispeten küçük olan FOREX şirketlerinin, iş ilişkisinde oldukları banka veya finans kuruluşlarından çok uygun işlem şartları temin edemedikleri için kur makasını açma eğilimini gösterir. Bu da yatırımcının maliyetini artırır.

Leverage (Kaldıraç Etkisi)

FOREX piyasalarına online hizmetlerinden yararlanan yatırımcıların karşısına çıkan en önemli özellik, İngilizcede “leverage” denilen kaldıraç etkisi. Kaldıraç etkisi, yatırımcının yatırdığı para miktarının bir nevi kapora olarak kabul edilip bu “kapora”yla kendisinden daha büyük işlemlerin gerçekleştirilmesi anlamına geliyor.

Bu yöntem yeni bir yöntem değildir ve sadece online hizmetlerine özgün değildir. Yüz yıl aşkın bir tarihçesi olan kaldıraç etkisi emtia borsalarında gerçekleşen işlemlerde uygulandığı gibi FOREX bankalararası piyasalarda da uygulanmaktadır.

Kaldıraç etkisinden yararlandığınızda bir işlem için kullandğınız paradan daha yüksek değerde olan bir ürün miktarını ya da bir döviz miktarını bağlamış olursunuz.

Örnek 1

Kaldıraç etkisi kullanılmadığı zaman örneğin 1.300 Dolar’ınızla kabaca 1.000 Euro satınalabilirsiniz. Doların, Euro’nun karşısında uğrayacağı kazancı veya kaybı sizin kayıp veya kazancınızdır. Euro değerlendikten sonra elinizdeki 1.000 Euro’yla mesela 1.320 Dolar alacaksınız ve böylece (kur farklarını gözardı etsek) 20 USD, yani % 1,54 kazanç sağlamış olursunuz.

Kaldıraç etkisiyle elinizdeki 1.300 Dolar’la 1.000 Euro satınalacağınıza belli bir oranda bir miktar Euro’yu adınıza bağlıyorsunuz, ayırtıyorsunuz veya rezerve ediyorsunuz. Kaldıraç etkisi 1:10, 1:50 veya 1:100 gibi şekillerde ifade edilir. Buna göre 1:10, yatırdığınız miktarın on mislini bağlıyorsunuz.

Yukarıdaki örneğimize sadık kalarak elinizdeki 1.300 USD’yle 1.000 EUR satınalacağınıza 10.000 EUR bağlamış olursunuz. 1 EUR 1,32 USD’ye çıktığında Euro’nuzu satarsanız 20 USD x 10 = 200 kar etmiş olursunuz, yani % 15,40. Bunun tersi olarak da icabında 20 USD kaybedeceğinize 200 USD kaybetmiş olursunuz.

Buradaki örneğimiz basitleştirilmiş bir örnektir, çünkü FOREX piyasalarında nazara alınan kur değişimler virgülden sonraki ikinci haneyle değil, üçüncü veya dörtüncü haneyle ifade edilir.

Bankalararası FOREX piyasalarında 1:4, 1:5 veya en fazla 1:10 kaldıraç etkisi kullanılırken FOREX Internet platformlarındaki kaldıraç etkisi genellikle 1:50, 1:100, 1:200 ve hatta 1:400 oranlarına kadar çıkabilir.

Örnek 2

1:100 kaldıraç etkisiyle, alış fiyatıyla satış fiyatının arasındaki kur makasından arındırılmış, daha gerçekçi bir örnek verelim.
Diyelim 1,3000 USD değerinde olan EUR, 1,3011′e çıktı.
Kaldıraç etkisini kullanmadan elinizdeki 1.300 USD’yle 1.000 EUR’yu satınalabilirsiniz ve o 1.000 EUR’yla sonra 1.301,10 USD alırsınız.
Bu işlemden elde ettiğiniz kar 1,10 USD değerindedir, yani % 0,085 kar elde etmiş olursunuz.
1:100′lük kaldıraç etkisini seçerseniz elinizdeki 1.300 USD’yle 100.000 EUR bağlamış olursunuz. EUR, 1,3011 USD değerine çıktığında Euro’nuzu satarsanız 130.110 USD alırsınız ve 110 USD kar elde edersiniz. 110 USD kar, bu işlem için yatırdığınız 1.300 USD’nin % 8,5′idir. 1:200′lük bir kaldıraç etkisi kullansaydınız kazancınız % 17 olurdu.

Yukarıdaki örneklerimizde hep kardan bahsettik. Aynı oran ve miktarda zarar da oluşabilir tabii. Dolayısıyla, kaldıraç etkisi kazanma şansları artırdığı kadar kaybetme şanslarını da artırır. İşte bu yüzden yatırımcının piyasayı iyi takip etmesi gerekir, analiz yöntemlerini iyi bilmesi, psikolojik baskıya yenik düşüp yanlış karar vermemesi ve hırsının kurbanı olmaması gerekir.

Bir başka bakış açısı: 1:100′lük bir kaldıraç etkisi seçtiğinizde bağlamış olduğunuz ticari hacimin sadece % 1′ini yatırmanız, yani risk etmeniz gerekir. Aldığınız döviz % 1 değer kazanırsa siz de yatırdığınız paranın % 100′ünü kazanmış olursunuz; ya da, aldığınız döviz % 1 değer kaybederse siz de yatırdığınız paranın % 100′ünü kaybetmiş olursunuz.

Cazibesi kadar riski de yüksek bir yöntemdir!

Riskinizi Nasıl Sınırlandırabilirsiniz?

Emtia borsalarında işlem yapan bir sürü insan inanılmaz servetlere kavuşurken bir sürü insan da çok ocak söndürdü. Ancak, FOREX piyasalarında online yatırım yaptığınız zaman olası zararlarınızı önceden alacağınız tedbirlerle sınırlandırabilirsiniz.
Aldığınız döviz, diyelim % 3 değer kaybettiyse ve siz 1:100′lük kaldıraç etkisi kullandıysanız yatırmış olduğunuz paranın 3 mislini kaybedesiniz.
Böyle bir durum FOREX Internet platformu işleten şirket için de bir risk tabii, çünkü bu parayı sizden nasıl tahsil edecek?!
Bu yüzden bütün FOREX Internet şirketleri otomatik bir sistem uygular: Bir yatırımda veya yatırımlarınızın toplamındaki zararınız hesabınızdaki serbest bakiyeye (bir işlem için kullanmadığınız paraya) ulaştığında zarar eden yatırımınız veya zarar eden bütün yatırımlarınız sistem tarafından otomatikman durdurulup kapatılır ve sıfır bakiyeli hesabınız size kalır.
Yatırımlarınızda meydana gelebilecek zararları karşılamak için hesabınızda kalan serbest bakiyeye marj, veya İngilizcede “margin” denilir. Bu yüzden kaldıraç etkisi kullanılan işlemlere İngilizcede “margin trading” de denilmektedir.

Bu yöntem sizi paranızdan daha fazlasını kaybetmenizi önler ve şirketi de alacaklarını tahsilat derdinden kurtarır.
Ama kazanç uğruna illaki bütün paralarınızı kaybetmek zorunda değilsiniz, çünkü yatırımlarınızı koruyabilecek bir yöntem daha var: şarta bağlı emir.

Şarta bağlı emir yatırım sırasında verilir. Önemli olan iki tür şarta bağlı emir var: “take profit” ve “stop loss” emirleri, yani “karımı topla” ve “zararımı durdur” emri. Bir döviz çiftinin değeri sizin belirleyeceğiniz bir değere yükseldiğinde “take profit” emriyle işleminiz ayrı bir müdahalenizi gerektirmeksizin otomatik olarak kapatılır ve yatırıma bağlanmış olan paranız şirket nezdindeki hesabınıza virman edilir. “Stop loss” emriyse bir döviz çiftinin sizin tarafınızdan önceden belirlenmiş olan değere düşmesiyle otomatikman devreye girer ve o pozisyonunuz kapatılıp serbest kalan bakiyeniz şirket nezdindeki hesabınıza yatırılır.

“Take profit” veya “stop loss” emirlerinin değer sınırlarını belirlemek sizin elinizdedir, o sınırları göğüsleyebileceğiniz veya göğüslemek istediğiniz riske göre ayarlayabilirsiniz. FOREX piyasaları hızlı bir şekilde hareket ettikleri için dar kapsamlı “take profit” veya “stop loss” emri kullanırsanız pozisyonlarınız sık sık otomatik olarak kapatılır; emirlerinizin sınırlarını alış fiyatıyla satış fiyatı arasındaki kur makası kadar dar veya daha da dar seçerseniz elde ettiğiniz kar, kur makasını karşılayamayacaktır.

FOREX piyasalarına online yatırım yapmadan evvel daha önce de söylediğimiz gibi bir deneme hesabı açın ve kendinize alıştırma yapın!

Forex İşlem Emirleri(Trade Orders)

1-Piyasa Emiri(Market Order):Piyasanın o anki değerinden al ya da sat pozisyonu açmaktır.

2-Limit Emri(Limit Order):Piyasa belli bir fiyata geldiğinde al/sat pozisyonu açılması ya da o fiyat altından alış veya o fiyat üzerinden satış yapmak için verilen emirdir.

3-Stop Emri(Stop Loss Order):İşlemler aleyhinize geliştiği takdirde sizin belirlediğiniz bir fiyatta pozisyonun kapatılmasını sağlamaktır.

4-GTC Emirleri: Siz iptal edene kadar platformda kalan emirdir.

5-OCO Emirleri: : Aynı işlem için verilen iki emirden birinin gerçekleşmesi durumunda diğeri otomatik olarak iptal olur. Bu emri fiyatın ne yönde gideceğini kestiremediğiniz durumlarda kullanabilirsiniz.

6-Gün İçin Geçerli Emir: Genellikle New York saatiyle 17.00’ye kadar açık olan bir emirdir. Yinede brokerinize saati teyit ettirin. Bu emir eğer pozisyonunuz açılmazsa otomatik olarak iptal olur.

Sonraki yazılar »